CICERON, 1er DISCOURS CONTRE L. CATILINA, chap. 13
|
Etenim iamdiu, patres conscripti, in his periculis coniurationis insidiisque uersamur, sed nescio quo pacto omnium scelerum ac ueteris furoris et audaciae maturitas in nostri consulatus tempus erupit. Quodsi ex tanto latrocinio iste unus tolletur, uidebimur fortasse ad breue quoddam tempus cura et metu esse releuati, periculum autem residebit et erit inclusum penitus in uenis atque in uisceribus rei publicae. Ut saepe homines aegri morbo graui cum aestu febrique iactantur, si aquam gelidam biberunt, primo releuari uidentur, deinde multo grauius uehementiusque adflictantur, sic hic morbus, qui est in re publica, releuatus istius poena uehementius reliquis uiuis ingrauescet. Quare secedant inprobi, secernant se a bonis, unum in locum congregentur, muro denique, {id} quod saepe iam dixi, secernantur a nobis; desinant insidiari domi suae consuli, circumstare tribunal praetoris urbani, obsidere cum gladiis curiam, malleolos et faces ad inflammandam urbem comparare; sit denique inscriptum in fronte unius cuiusque, quid de re publica sentiat. Polliceor hoc uobis, patres conscripti, tantam in nobis consulibus fore diligentiam, tantam in uobis auctoritatem, tantam in equitibus Romanis uirtutem, tantam in omnibus bonis consensionem, ut Catilinae profectione omnia patefacta, inlustrata, oppressa, uindicata esse uideatis. Hisce ominibus, Catilina, cum summa rei publicae salute, cum tua peste ac pernicie cumque eorum exitio, qui se tecum omni scelere parricidioque iunxerunt, proficiscere ad impium bellum ac nefarium. Tu, Iuppiter, qui isdem quibus haec urbs auspiciis a Romulo es constitutus, quem Statorem huius urbis atque imperii uere nominamus, hunc et huius socios a tuis {aris} ceterisque templis, a tectis urbis ac moenibus, a uita fortunisque ciuium {omnium} arcebis et homines bonorum inimicos, hostis patriae, latrones Italiae scelerum foedere inter se ac nefaria societate coniunctos aeternis suppliciis uiuos mortuosque mactabis. |
|
Etenim iamdiu, patres conscripti, in his periculis coniurationis insidiisque uersamur, sed nescio quo pacto omnium scelerum ac ueteris furoris et audaciae maturitas in nostri consulatus tempus erupit. Quodsi ex tanto latrocinio iste unus tolletur, uidebimur fortasse ad breue quoddam tempus cura et metu esse releuati, periculum autem residebit et erit inclusum penitus in uenis atque in uisceribus rei publicae. Ut saepe homines aegri morbo graui cum aestu febrique iactantur, si aquam gelidam biberunt, primo releuari uidentur, deinde multo grauius uehementiusque adflictantur, sic hic morbus, qui est in re publica, releuatus istius poena uehementius reliquis uiuis ingrauescet. Quare secedant inprobi, secernant se a bonis, unum in locum congregentur, muro denique, {id} quod saepe iam dixi, secernantur a nobis; desinant insidiari domi suae consuli, circumstare tribunal praetoris urbani, obsidere cum gladiis curiam, malleolos et faces ad inflammandam urbem comparare; sit denique inscriptum in fronte unius cuiusque, quid de re publica sentiat. Polliceor hoc uobis, patres conscripti, tantam in nobis consulibus fore diligentiam, tantam in uobis auctoritatem, tantam in equitibus Romanis uirtutem, tantam in omnibus bonis consensionem, ut Catilinae profectione omnia patefacta, inlustrata, oppressa, uindicata esse uideatis. Hisce ominibus, Catilina, cum summa rei publicae salute, cum tua peste ac pernicie cumque eorum exitio, qui se tecum omni scelere parricidioque iunxerunt, proficiscere ad impium bellum ac nefarium. Tu, Iuppiter, qui isdem quibus haec urbs auspiciis a Romulo es constitutus, quem Statorem huius urbis atque imperii uere nominamus, hunc et huius socios a tuis {aris} ceterisque templis, a tectis urbis ac moenibus, a uita fortunisque ciuium {omnium} arcebis et homines bonorum inimicos, hostis patriae, latrones Italiae scelerum foedere inter se ac nefaria societate coniunctos aeternis suppliciis uiuos mortuosque mactabis. |
|
XIII. Etenim jamdiu, |
XIII. En effet depuis longtemps, |
|
patres conscripti, |
pères conscrits, |
|
versamur in his periculis |
nous vivons dans ces dangers |
|
et insidiis conjurationis ; |
et ces embûches de la conjuration ; |
|
sed, nescio |
mais, je ne sais |
|
quo pacto, |
par quelle manière (comment), |
|
maturitas |
la maturité |
|
omnium scelerum |
de tous les crimes |
|
ac furoris veteris |
et de la fureur ancienne |
|
et audaciae |
et de l'ancienne audace |
|
erupit in tempus |
a éclaté dans le temps |
|
nostri consulatus. |
de notre (mon) consulat. |
|
Quod si iste unus |
Que si celui-là seul |
|
tolletur |
sera (était) enlevé |
|
ex latrocinio tanto, |
d'une troupe-de-brigands si grande, |
|
videbimur fortasse |
nous paraîtrons peut-être |
|
relevati esse |
être délivrés |
|
cura et metu |
de souci et de crainte |
|
ad quoddam tempus breve ; |
pour un certain temps court ; |
|
periculum autem residebit, |
mais le danger subsistera, |
|
et inclusum erit penitus |
et sera renfermé profondément |
|
in venis atque in visceribus |
dans les veines et les entrailles |
|
reipublicae. |
de la république. |
|
Ut saepe homines |
De-même que souvent les hommes |
|
aegri morbo gravi |
malades d'une maladie grave, |
|
quum jactantur |
lorsqu'ils sont agités |
|
aestu febrique, |
par la chaleur et par la fièvre, |
|
si biberint aquam gelidam, |
s'ils ont bu de l'eau glacée, |
|
primo videntur relevari, |
d'abord paraissent être soulagés, |
|
deinde afflictantur |
ensuite sont abattus |
|
multo gravius |
beaucoup plus gravement |
|
vehementiusque, |
et plus violemment, |
|
sic hic morbus, |
de même cette maladie, |
|
qui est in republica, |
qui est dans la république, |
|
relevatus poena |
soulagée par le châtiment |
|
istius, |
de cet homme, |
|
ingravescet vehementius, |
s'aggravera plus violemment, |
|
reliquis vivis. |
les autres étant vivants. |
|
Quare, |
C'est pourquoi, |
|
patres conscripti, |
pères conscrits, |
|
improbi secedant; |
que les méchants s'éloignent; |
|
secernant se a bonis ; |
qu'ils se séparent des bons ; |
|
congregentur |
qu'ils se réunissent |
|
in unum locum ; |
dans un seul lieu ; |
|
secernantur denique |
qu'ils soient séparés enfin |
|
a nobis muro, |
de nous par un mur, |
|
id quod dixi jam saepe ; |
ce que j'ai dit déjà souvent ; |
|
desinant insidiari |
qu'ils cessent de tendre-des-embûches |
|
consuli suae domi, |
au consul dans sa maison , |
|
circumstare tribunal |
d'environner le tribunal |
|
praetoris urbani, |
du préteur de-la-ville, |
|
obsidere curiam |
d'assiéger le sénat |
|
cum gladiis, |
avec des glaives, |
|
comparare |
d'amasser |
|
malleolos et faces |
des brûlots et des torches |
|
ad urbem inflammandam ; |
pour la ville devant être embrasée. |
|
inscriptum sit denique |
qu'il soit écrit enfin |
|
in fronte uniuscujusque, |
sur le front de chacun , |
|
quid sentiat de republica. |
ce qu'il pense de (pour) la république. |
|
Polliceor hoc vobis, |
Je promets ceci à vous, |
|
patres conscripti, |
pères conscrits, |
|
tantam diligentiam |
une si grande vigilance |
|
fore in nobis consulibus, |
devoir être en nous consuls, |
|
tantam auctoritatem |
une si grande autorité |
|
in vobis, |
en vous, |
|
tantam virtutem |
un si grand courage |
|
in equitibus romanis, |
dans les chevaliers romains, |
|
tantam consensionem |
un si grand accord |
|
in omnibus bonis, |
dans tous les bons citoyens, |
|
ut videatis omnia |
que vous voyiez tous les complots |
|
patefacta esse, |
être découverts , |
|
illustrata, oppressa, |
mis-au-jour, comprimés, |
|
vindicata |
punis |
|
profectione Catilinae. |
par le départ de Catilina. |
|
Proficiscere, Catilina, |
Pars, Catilina, |
|
hisce ominibus, |
sous ces auspices, |
|
ad bellum impium |
pour une guerre impie |
|
ac nefarium, |
et criminelle, |
|
cum salute summa |
avec (pour) le salut complet |
|
reipublicae, |
de la république, |
|
et cum tua peste |
et avec (pour) ta perte |
|
ac pernicie, |
et ta ruine, |
|
et cum exitio |
et avec (pour) la destruction |
|
eorum qui junxerunt se |
de ceux qui ont uni eux |
|
tecum |
avec toi |
|
omni scelere |
par tout crime |
|
parricidioque. |
et par le parricide. |
|
Tum tu, Jupiter, |
Alors toi, Jupiter, |
|
qui constitutus es |
qui as été établi ( dont le temple a été fondé) |
|
a Romulo |
par Romulus |
|
iisdem auspiciis |
sous les mêmes auspices |
|
quibus |
sous lesquels a été établie |
|
haec urbs, |
cette ville, |
|
quem nominamus vere |
que nous nommons avec vérité |
|
Statorem hujus urbis |
soutien de cette ville |
|
atque imperii, |
et de cet empire , |
|
arcebis hunc |
tu écarteras cet homme |
|
et socios hujus |
et les complices de lui |
|
a tuis aris |
de tes autels |
|
ceterisque templis, |
et des autres temples, |
|
a tectis ac moenibus urbis, |
des maisons et des murs de la ville, |
|
a vita fortunisque |
de la vie et des biens |
|
omnium civium ; |
de tous les citoyens ; |
|
et mactabis |
et tu gratifieras (frapperas) |
|
suppliciis aeternis, |
de supplices éternels, |
|
vivos mortuosque, |
vivants et morts, |
|
omnes inimicos bonorum, |
tous les ennemis des bons citoyens |
|
hostes patriae, |
les ennemis de la patrie, |
|
latrones Italiae, |
les brigands de l'Italie, |
|
conjunctos inter se |
unis entre eux |
|
foedere scelerum |
par le pacte des crimes |
|
ac societate nefaria. |
et par une alliance sacrilège. |

Derniers Commentaires